МАҚОЛАЛАР
ҚУРЪОНИ КАРИМНИНГ ЎЗБЕК ТИЛИДАГИ ТЎРТТА ТАРЖИМАСИ АНИҚЛАНДИ

          Tariximizda yashab o‘tgan buyuk hukmdorlar Qur’oni Karim qo‘lyozmalarini o‘z davri xotirasi bo‘lib qolishi uchun nusxa ko‘chirishga alohida e’tibor berganlar. Turli sulola va hukmdorlar davrida ko‘chirilgan yuzlab nodir qo‘lyozmalar bizgacha yetib kelgan.

         Turkiy hukmdorlar Qur’oni Karimni ko‘chirishgagina emas, balki uning ma’nosini tushunishga ham alohida e’tibor berganlar. Somoniylar davridan boshlab hukmdorlar saroylarida koʻchirilgan Qurʼoni Karim qoʻlyozmalarining ayrimlarida taglavhalar ham boʻlgan. – O‘zbekiston Islom sivilizatsiyasi markazi mutaxassislari ana shunday tarjimalar ustida ishlamoqda, – deydi markazning Qur’on zali bo‘limi mudiri A. G'ofurov.  

Bugungi kunga qadar somoniylar, qoraxoniylar, gʻaznaviylar, saljuqiylar, xorazmshohlar va temuriylar davrida koʻchirilgan Qurʼonning turkiy tarjimalari bilan bir qator qoʻlyozma nusxalari aniqlangan.

Yaqinda ozarbayjonlik mutaxassislar Qur'onning eski o'zbek tilida yozilgan yana to'rtta tarjimasi, ulardan biri Muhammad ibn Shayx Yusuf al-Aboriy tomonidan ko'chirilgan, Temuriylar davriga oid Qur'on qo'lyozmasi haqida ma'lumot berdi. Bu qo‘lyozma Eronning Mashhad shahridagi Ostonai Qudsiy Rizoviy markaziy kutubxonasida saqlanmoqda.

Qadimgi oʻzbek tilidagi subtekst tarjimasi bilan boshqa bir Qurʼon qoʻlyozmasi XVI asrga toʻgʻri keladi. Bu qo‘lyozma Shayboniylar davriga to‘g‘ri keladi, deb taxmin qilish mumkin. Ushbu Qur'on Iordaniyada, Islom bilimlari jamg'armasida, nodavlat notijorat tashkilotida saqlanadi.

Qur'onning eski o'zbek tilidagi uchinchi qo'lyozmasi Safaviylar yoki Shayboniylar davriga oid bo'lishi mumkin. Bu turkiy tarjimada ham oʻgʻuz shevasi elementlari mavjud.

Shunga o'xshash tarjima to'rtinchi qo'lyozmaga kiritilgan. Ali Shayx Fazlulloh tomonidan koʻchirilgan bu Qurʼon ham 16-asrga oid boʻlib, Eronda ham saqlanadi. Mazkur qo‘lyozmalar ustida keng ko‘lamli tadqiqotlar olib borish rejalashtirilgan.

Ozarbayjonlik taniqli olim, publitsist va yozuvchi Alisafo Mehdining aytishicha, bu qo‘lyozmalarning nusxalari Ozarbayjondagi shaxsiy fondda saqlanadi.